زونا چیست؟ علائم، علت، تشخیص و درمان

زونا یک عفونت ویروسی ناشی از فعال شدن دوباره ویروس واریسلا زوستر (Varicella-Zoster Virus) است؛ همان ویروسی که باعث آبله‌مرغان می‌شود.

پس از ابتلا به آبله‌مرغان، ویروس می‌تواند برای سال‌ها در سلول‌های عصبی بدن به صورت غیرفعال باقی بماند.

در بعضی افراد این ویروس بعداً دوباره فعال می‌شود و باعث ایجاد زونا می‌شود.

زونا معمولاً یک ناحیه مشخص از بدن را درگیر می‌کند و ضایعات پوستی آن اغلب در یک سمت بدن یا صورت دیده می‌شوند.

زونا با تماس ساده پوستی مانند بیماری‌های پوستی مسری معمول منتقل نمی‌شود، اما فردی که زونا دارد می‌تواند ویروس را به فردی که قبلاً آبله‌مرغان نگرفته یا واکسن آن را دریافت نکرده است منتقل کند؛ این تماس می‌تواند باعث آبله‌مرغان شود.

یکی از علائم اولیه زونا می‌تواند درد، سوزش، گزگز، خارش یا حساسیت غیرطبیعی پوست در یک ناحیه مشخص باشد.

پس از آن ممکن است گروهی از لکه‌های قرمز و سپس تاول‌های کوچک پر از مایع در همان ناحیه ظاهر شوند.

تاول‌ها معمولاً طی چند روز خشک شده و دلمه می‌بندند.

درد ناشی از زونا ممکن است شدید باشد و گاهی حتی قبل از ظاهر شدن ضایعات پوستی شروع شود.

اگر زونا صورت یا اطراف چشم را درگیر کند، ممکن است علائم جدی‌تری ایجاد شود و نیاز به ارزیابی سریع پزشکی داشته باشد.

عامل ایجاد زونا همان ویروس واریسلا زوستر است که پس از آبله‌مرغان در بدن باقی می‌ماند.

فعال شدن دوباره ویروس با افزایش سن شایع‌تر می‌شود.

ضعف سیستم ایمنی بدن نیز می‌تواند احتمال ابتلا به زونا را افزایش دهد.

برخی بیماری‌ها، داروهای تضعیف‌کننده سیستم ایمنی و بعضی شرایط پزشکی می‌توانند در افزایش خطر زونا نقش داشته باشند.

داشتن آبله‌مرغان در گذشته به معنی ابتلای قطعی به زونا نیست، اما زمینه وجود ویروس در بدن را ایجاد می‌کند.

اگر درد یا سوزش مشخصی در یک ناحیه از پوست ایجاد شده و سپس تاول‌های گروهی ظاهر شده‌اند، بهتر است در اسرع وقت توسط پزشک بررسی شوید.

درمان ضدویروسی در مراحل اولیه بیماری می‌تواند مؤثرتر باشد، بنابراین تأخیر در مراجعه مناسب نیست.

اگر ضایعات روی صورت، اطراف چشم، پیشانی یا بینی ایجاد شده‌اند، باید سریع‌تر ارزیابی پزشکی انجام شود زیرا درگیری چشم می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند.

اگر سیستم ایمنی ضعیفی دارید یا بیماری زمینه‌ای مهمی دارید و به زونا مشکوک هستید، مراجعه سریع‌تر اهمیت بیشتری دارد.

درد شدید، گسترش سریع ضایعات یا علائم غیرمعمول نیز نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.

تشخیص زونا معمولاً با بررسی الگوی ضایعات پوستی و علائم بیمار انجام می‌شود.

وجود تاول‌های گروهی در یک ناحیه مشخص، به‌خصوص همراه با درد یا سوزش، می‌تواند به تشخیص کمک کند.

در مواردی که ظاهر ضایعات واضح نباشد، پزشک ممکن است برای تأیید تشخیص از نمونه‌برداری یا آزمایش‌های ویروسی استفاده کند.

زونا ممکن است در بعضی مراحل با بیماری‌های پوستی دیگری اشتباه شود، بنابراین تشخیص صحیح اهمیت دارد.

درمان زونا ممکن است شامل داروهای ضدویروسی باشد که توسط پزشک تجویز می‌شوند.

داروهای ضدویروسی معمولاً زمانی بیشترین فایده را دارند که درمان در مراحل اولیه بیماری آغاز شود.

برای کنترل درد نیز ممکن است پزشک داروهای مناسب را بر اساس شدت علائم توصیه کند.

تاول‌ها را نباید ترکاند یا به‌طور مداوم دستکاری کرد، زیرا آسیب به پوست می‌تواند احتمال عفونت ثانویه را افزایش دهد.

بعضی افراد پس از برطرف شدن ضایعات پوستی همچنان دچار درد عصبی می‌شوند که به آن نورالژی پس از هرپس (Postherpetic Neuralgia) گفته می‌شود.

نوع و مدت درمان باید بر اساس شرایط فرد و نظر پزشک تعیین شود و نباید داروهای ضدویروسی یا مسکن‌های قوی را خودسرانه مصرف کرد.

ناحیه مبتلا را تمیز و خشک نگه دارید و تا حد امکان از دستکاری یا خاراندن تاول‌ها خودداری کنید.

پوشاندن مناسب ضایعات می‌تواند به کاهش تماس مستقیم با دیگران و جلوگیری از تحریک پوست کمک کند.

تا زمانی که تاول‌ها خشک و دلمه‌ها تشکیل نشده‌اند، بهتر است از تماس مستقیم ضایعات با افرادی که قبلاً آبله‌مرغان نگرفته‌اند یا واکسن آن را دریافت نکرده‌اند جلوگیری شود.

اگر پوست اطراف ضایعات به‌شدت قرمز، متورم، دردناک یا چرکی شد، ممکن است عفونت ثانویه ایجاد شده باشد و باید توسط پزشک بررسی شود.

اگر زونا اطراف چشم یا صورت ایجاد شده است، از خوددرمانی و استفاده از محصولات پوستی بدون نظر پزشک خودداری کنید.

هوش مصنوعی می‌تواند با بررسی تصویر پوست، بعضی الگوهای ظاهری مانند لکه‌های قرمز، تاول‌های گروهی یا ضایعات پوستی را شناسایی کند.

اما زونا فقط یک بیماری پوستی نیست و علائم عصبی مانند درد، سوزش و گزگز نیز بخش مهمی از تشخیص آن هستند.

همچنین در مراحل اولیه ممکن است ضایعات پوستی هنوز به شکل مشخص ظاهر نشده باشند.

Surenmah یک ارزیابی اولیه مبتنی بر تصویر ارائه می‌کند و نتیجه تحلیل آن تشخیص پزشکی قطعی نیست.

اگر به زونا مشکوک هستید، به‌خصوص اگر ضایعات روی صورت یا اطراف چشم قرار دارند، باید برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید و منتظر نتیجه تحلیل تصویر نمانید.